Đột tử là gì? Thức khuya có dẫn tới đột tử không?

Đột tử là gì

Đột tử là hiện tượng tử vong bất ngờ, được định nghĩa là cái chết đột ngột ở một người có vẻ khỏe mạnh và không có nguyên nhân bên ngoài rõ ràng. Hiện tượng này có thể xảy ra ở mọi lứa tuổi, nhưng nhóm nguy cơ cao bao gồm trẻ sơ sinh, vận động viên và những người có tiền sử mắc các bệnh lý nhất định.

Đột tử chủ yếu được chia thành hai loại:

• Đột tử do tim (chiếm hơn 80%): thường liên quan đến bệnh tim thực thể hoặc loạn nhịp tim ác tính.
• Đột tử không do tim (khoảng 20%): có thể bắt nguồn từ các bệnh lý toàn thân khác như bệnh hô hấp, bệnh mạch máu não,…

Do tiến triển nhanh và khó can thiệp kịp thời, tỉ lệ tử vong khi đột tử xảy ra ngoài bệnh viện rất cao, trong khi tỉ lệ cấp cứu thành công lại thấp.

Đột tử thường xảy ra mà không có triệu chứng báo trước. Tuy nhiên, một số bệnh nhân có thể xuất hiện các triệu chứng không đặc hiệu như khó thở, đau ngực hoặc mệt mỏi kéo dài vài ngày đến vài tuần trước khi sự cố xảy ra. Các triệu chứng điển hình khi đột tử bao gồm mất ý thức đột ngột, ngừng thở, co giật cục bộ hoặc toàn thân, da nhợt nhạt hoặc tím tái, kèm theo tiểu tiện không tự chủ. Lưu ý, đột tử không phải là bệnh lây nhiễm.

Nguyên nhân dẫn đến đột tử

Có nhiều nguyên nhân có thể dẫn đến đột tử, trong đó các yếu tố liên quan đến tim mạch chiếm tỷ lệ cao nhất. Một số nguyên nhân phổ biến bao gồm:

• Loạn nhịp tim ác tính: là nguyên nhân chính gây đột tử, đặc biệt trong trường hợp rung thất hoặc nhanh thất khiến tim mất khả năng bơm máu.
• Nhồi máu cơ tim cấp: do tắc nghẽn đột ngột mạch vành, gây thiếu máu cơ tim nghiêm trọng và dễ dẫn đến loạn nhịp.
• Bệnh cơ tim: như cơ tim phì đại, giãn hoặc hạn chế, làm giảm chức năng bơm máu và tăng nguy cơ rối loạn nhịp, đặc biệt ở vận động viên trẻ.
• Bất thường cấu trúc mạch máu: chẳng hạn như phình tách động mạch chủ, khiến bệnh nhân mất máu nhanh và tử vong trong thời gian ngắn.
• Suy hô hấp cấp: do hen phế quản nặng, tắc nghẽn đường thở hoặc phù phổi cấp, gây thiếu oxy trầm trọng.
• Bệnh mạch máu não: xuất huyết não hoặc tắc mạch não cấp tính có thể gây rối loạn trung tâm điều khiển hô hấp – tuần hoàn.
• Rối loạn điện giải: như hạ kali, hạ magiê hoặc tăng kali máu, ảnh hưởng trực tiếp đến dẫn truyền điện học của tim.
• Thuốc và chất kích thích: bao gồm cocaine, amphetamine, rượu, hoặc lạm dụng thuốc có tác dụng lên hệ tim mạch và thần kinh.
• Hội chứng ngưng thở khi ngủ: gây thiếu oxy lặp đi lặp lại, dễ dẫn đến tăng huyết áp và loạn nhịp về đêm.
• Stress kéo dài hoặc gắng sức quá mức: làm tăng hoạt tính thần kinh giao cảm, gây co mạch và tăng nhịp tim, dễ kích hoạt loạn nhịp ở người có nền bệnh tim.

Thức khuya có bị đột tử không?

Lối sống không lành mạnh, đặc biệt là thói quen thức khuya kéo dài, có thể góp phần làm tăng nguy cơ đột tử. Việc thức khuya liên tục sẽ kích thích hệ thần kinh giao cảm và làm tăng huyết áp, từ đó có thể gây vỡ mảng xơ vữa động mạch vành không ổn định, hình thành cục máu đông và dẫn đến nhồi máu cơ tim hoặc loạn nhịp tim, thậm chí là đột tử.

Do đó, các chuyên gia khuyến nghị duy trì thói quen sinh hoạt điều độ, đồng thời kiểm soát tốt các yếu tố nguy cơ như huyết áp cao, mỡ máu cao và đường huyết cao. Bên cạnh đó, cần bỏ thuốc lá, hạn chế uống rượu bia và đi khám định kỳ nếu cần thiết. Nếu xuất hiện triệu chứng như đau ngực, hồi hộp đánh trống ngực hoặc ngất xỉu, nên đến cơ sở y tế ngay lập tức.

Xem thêm: Cách xử lý người bị tai biến: NẮM CHẮC QUY TẮC 1-2-0

Dấu hiệu và phòng ngừa đột tử

Đột tử có thể không biểu hiện bất kỳ triệu chứng cảnh báo nào. Tuy nhiên, nếu người trẻ bị ngất xỉu nhiều lần không rõ nguyên nhân hoặc có tiền sử gia đình bị đột tử, hoặc nếu người trung niên và cao tuổi bị tức ngực hoặc đau ngực tái phát, nên đi khám bác sĩ để được sàng lọc kỹ lưỡng càng sớm càng tốt.

Những người từng bị nhồi máu cơ tim, đặc biệt là kèm suy tim, hoặc suy tim nặng do bất kỳ nguyên nhân nào đều có nguy cơ đột tử cao. Một số trường hợp có thể cần điều trị bằng thuốc hoặc cấy máy khử rung tim (ICD) để phòng ngừa.

Đối với cộng đồng nói chung, thay đổi lối sống là biện pháp chính và hiệu quả để phòng ngừa đột tử.

Đau thắt ngực có thể gây tử vong đột ngột không?

Đau thắt ngực là triệu chứng thường gặp của bệnh mạch vành (CHD). Bệnh nhân mắc bệnh mạch vành có nguy cơ đột tử cao. Nếu bị đau thắt ngực, nên tìm kiếm sự chăm sóc y tế và dùng thuốc ngay lập tức, bao gồm đặt stent động mạch vành hoặc phẫu thuật bắc cầu động mạch vành (CABG) nếu cần thiết. Tỷ lệ đột tử tăng đáng kể ở những bệnh nhân sau nhồi máu cơ tim. Đáng chú ý, đột tử cũng có thể xảy ra ở những bệnh nhân mạch vành chưa được chẩn đoán, không có triệu chứng rõ ràng và chỉ được xác định sau đó.